07 lipiec 2026

Miała być pomoc, zostały magazyny pełne urządzeń. Sejm chce naprawić błędy wypożyczalni PFRON

Centralna Wypożyczalnia Technologii Wspomagających miała być jednym z najważniejszych programów wsparcia osób z niepełnosprawnościami ostatnich lat. Uruchomiona w 2023 r. oferowała dostęp do nowoczesnych urządzeń wspierających codzienne funkcjonowanie, rehabilitację i niezależność. Ambitne założenia szybko jednak zderzyły się z rzeczywistością. Dziś wiadomo, że ogromna część sprzętu zakupionego za publiczne pieniądze nigdy nie trafiła do potrzebujących. Teraz rząd i parlamentarzyści chcą naprawić błędy poprzedników, przekazując niewykorzystane urządzenia osobom z niepełnosprawnościami na własność i bezpłatnie.

Szczytna idea, z której nic nie zostało

Nic zatem dziwnego, że okazało się, iż wypożyczalnia okazała się kompletną klapą. Do końca 2025 r. z wypożyczalni skorzystało niespełna 2 tys. osób, które łącznie wypożyczyły około 2,7 tys. urządzeń. W tym samym czasie koszty funkcjonowania programu, obejmujące magazynowanie sprzętu, jego przygotowanie, transport oraz dostosowanie do indywidualnych potrzeb użytkowników, sięgnęły 7,3 mln zł. W rezultacie projekt, który miał być sztandarowym wsparciem dla osób z niepełnosprawnościami, stał się symbolem niewykorzystanego potencjału i nietrafionych decyzji zakupowych. 

Wypożyczanie, nie własność

Wbrew pojawiającym się w przestrzeni publicznej sugestiom wypożyczony sprzęt nie stawał się własnością osoby z niepełnosprawnością. Aby otrzymać urządzenie, konieczne było zawarcie umowy z RARS oraz wpłacenie zwrotnej kaucji wynoszącej 2 proc. wartości sprzętu.
Umowy obowiązywały maksymalnie do 31 grudnia 2026 r. lub krócej – w zależności od ważności orzeczenia o niepełnosprawności. Oznacza to, że sprzęt pozostawał własnością państwa, a jego ewentualna sprzedaż nie byłaby sprzedażą własnej rzeczy, lecz rozporządzaniem cudzym mieniem.

Problemy dostrzegał RPO

RPO zwracał uwagę przede wszystkim na brak przejrzystości zakupów, sygnały dotyczące jakości części urządzeń, niedopasowanie wyposażenia do rzeczywistych potrzeb użytkowników oraz niewielkie zainteresowanie programem. Rzecznik informował również, że okoliczności zakupu sprzętu były przedmiotem postępowań prowadzonych przez dwie prokuratury.

Sprzęt w magazynach

Przełomowe informacje o rzeczywistej skali niepowodzenia programu ujawniono 24 marca 2026 r. podczas posiedzenia sejmowej podkomisji stałej do spraw osób z niepełnosprawnościami i włączenia społecznego. Przedstawiciele PFRON poinformowali wówczas, że aż 73 proc. sprzętu zakupionego za 96 mln zł nigdy nie trafiło do użytkowników. To właśnie wtedy po raz pierwszy publicznie pokazano, jak daleko rzeczywistość odbiegała od ambitnych założeń towarzyszących uruchomieniu centralnej wypożyczalni technologii wspomagających.

Szczególnie trudna sytuacja dotyczyła skuterów, elektrycznych, wózków inwalidzkich i napędów elektrycznych. Jak ujawniono podczas prac sejmowych, przez długi czas nie były one wypożyczane potrzebującym.
Dodatkowo podczas magazynowania nie prowadzono regularnego ładowania akumulatorów. W efekcie znaczna część urządzeń utraciła pełną sprawność techniczną. Ekspertyzy wykonane na zlecenie PFRON wykazały, że ponad 80 proc. takich urządzeń wymaga dziś wymiany baterii lub akumulatorów.

Koniec wypożyczalni. Co dalej ze sprzętem?

Jednocześnie do Sejmu trafił projekt zmian w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zakłada on możliwość nieodpłatnego przekazywania sprzętu osobom z niepełnosprawnościami.
Zdaniem autorów projektu pozwoli to uniknąć dalszego marnowania publicznych pieniędzy i sprawi, że urządzenia zakupione za dziesiątki milionów złotych wreszcie zaczną służyć tym, dla których zostały przeznaczone.

Dziś najważniejsze jest jednak nie rozliczanie szczytnych deklaracji sprzed kilku lat, lecz znalezienie sposobu, by zakupiony sprzęt nie zmarnował się ostatecznie w magazynach. Jeśli proponowane zmiany wejdą w życie, tysiące urządzeń mogą wreszcie trafić do osób, które naprawdę ich potrzebują. Oby tak się stało.

Autor: Monika Łysek, Redaktor Werbeo