Przepisy ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz. U. z 2025 r., poz. 620) – dalej: u.r.p.s.z., zmieniły sposób organizacji stażu z urzędu pracy dla bezrobotnych, umożliwiając odbycie go w trybie zdalnym. W tym kontekście trzeba przypomnieć, że w świetle art. 2 pkt 44 tej ustawy, przez staż należy rozumieć „nabywanie przez bezrobotnego wiedzy i umiejętności przez wykonywanie zadań w miejscu pracy bez nawiązania stosunku pracy z pracodawcą”.
W myśl art. 114 ust. 1 i 2 u.r.p.s.z. bezrobotny jest kierowany na staż z urzędu pracy przez starostę, przy czym organizatorem takiego stażu może być m.in. pracodawca. Co do zasady taki staż trwa od 3 do 6 miesięcy, aczkolwiek w przypadku, gdy staż ma być zakończony potwierdzeniem nabycia wiedzy lub umiejętności przeprowadzanym przez uprawnioną instytucję – trwa on od 3 do 12 miesięcy.
Począwszy od 1 czerwca bieżącego roku, na podstawie art. 114 ust. 4 u.r.p.s.z., staż z urzędu pracy dla bezrobotnych (dalej: stażystów) może być organizowany całkowicie lub częściowo w formie zdalnej, przy czym w takim wypadku staż ten odbywa się w miejscu wskazanym przez stażystę i każdorazowo uzgodnionym z pracodawcą (organizatorem stażu). Miejscem odbywania stażu może być adres zamieszkania stażysty. W przypadku stażu zdalnego kontakt pomiędzy stażystą a organizatorem stażu odbywa się przede wszystkim z wykorzystaniem środków bezpośredniego porozumiewania się na odległość (np. przez telefon, przez pocztę elektroniczną). Co istotne, odbywanie przez bezrobotnego stażu w formie zdalnej może być wynikiem polecenia pracodawcy, wydanego odpowiednio do zasad określonych w art. 6719 § 3-5 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 277, ze zm.) – dalej: k.p.
Do podstawowych obowiązków pracodawcy, będącego organizatorem stażu z urzędu pracy odbywanego w formie zdalnej, należy:
- zapewnienie stażyście materiałów i narzędzi pracy, włącznie z urządzeniami technicznymi, które są niezbędne do wykonywania pracy zdalnej;
- zapewnienie stażyście instalacji, serwisu oraz konserwacji narzędzi pracy (w tym urządzeń technicznych, niezbędnych do wykonywania pracy zdalnej);
- pokrycie niezbędnych kosztów wiążących się z instalacją, serwisem, eksploatacją oraz konserwacją narzędzi pracy, w tym urządzeń technicznych, niezbędnych do wykonywania pracy zdalnej;
- pokrycie kosztów energii elektrycznej oraz usług telekomunikacyjnych niezbędnych do wykonywania pracy zdalnej;
- zapewnienie stażyście szkolenia i pomocy technicznej koniecznych do wykonywania pracy zdalnej.
Pracodawca (organizator stażu) i bezrobotny odbywający staż z urzędu pracy w trybie zdalnym mogą ustalić zasady wykorzystywania przez stażystę materiałów i narzędzi pracy, łącznie z urządzeniami technicznymi, które są niezbędne do wykonywania pracy zdalnej – niezapewnionych przez pracodawcę, spełniających wymagania określone w przepisach prawa pracy dotyczących pracy zdalnej. Wówczas stażyście przysługuje ekwiwalent pieniężny w wysokości ustalonej z organizatorem stażu. Ewentualnie obowiązek pokrycia odpowiednich kosztów poniesionych przez stażystę może zostać zastąpiony wypłatą ryczałtu za pracę zdalną, którego wysokość odpowiada przewidywanym kosztom ponoszonym przez stażystę w związku z odbywaniem stażu w trybie zdalnym.
Zapewnione przez pracodawcę materiały i narzędzia pracy oraz pokryte przez niego koszty związane z wykonywaniem przez stażystę pracy zdalnej, jak również wypłacony ekwiwalent pieniężny lub ryczałt za pracę zdalną, nie stanowią przychodu stażysty w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 163, ze zm.).
Ustawodawca przewidział, że staż z urzędu pracy nie może odbywać się w formie zdalnej w przypadku prac:
- szczególnie niebezpiecznych;
- w których wyniku następuje przekroczenie dopuszczalnych norm czynników fizycznych określonych dla pomieszczeń mieszkalnych;
- z czynnikami chemicznymi stwarzającymi zagrożenie, o których mowa w przepisach w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanych z występowaniem czynników chemicznych w miejscu pracy;
- związanych ze stosowaniem lub wydzielaniem się szkodliwych czynników biologicznych, substancji radioaktywnych oraz innych substancji lub mieszanin wydzielających uciążliwe zapachy;
- powodujących intensywne brudzenie.
Odbywanie stażu z urzędu pracy w formie zdalnej jest możliwe wyłącznie po złożeniu przez bezrobotnego stażystę oświadczenia potwierdzającego, że na stanowisku pracy zdalnej w miejscu wskazanym przez tego stażystę i uzgodnionym z pracodawcą (organizatorem stażu) są zapewnione bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Oświadczenie to może być złożone w postaci papierowej lub elektronicznej.
Stanowisko pracy zdalnej, na którym stażysta odbywa staż z urzędu pracy, powinno być zorganizowane przez stażystę z uwzględnieniem wymagań ergonomii.
Wymiar stażu z urzędu pracy odbywanego w formie zdalnej oraz szczegółowe zasady odbywania takiego stażu określa się w umowie o organizację stażu, zawartej przez starostę z organizatorem stażu i bezrobotnym, według przygotowanego przez organizatora stażu programu określonego w umowie. Umowę taką zawiera się na wniosek organizatora stażu (np. pracodawcy) skierowany do starosty. Ustalając program stażu, należy wziąć pod uwagę:
- predyspozycje psychofizyczne i zdrowotne bezrobotnego;
- jego wykształcenie;
- dotychczasową wiedzę i umiejętności bezrobotnego.
Jeżeli w treści umowy o organizację stażu strony nie przewidziały dopuszczalności odbywania stażu w trybie zdalnym, późniejsze uzgodnienie odbywania stażu w tej formie jest niedopuszczalne, choćby strony wyrażały taką wolę.
W tym miejscu warto zaznaczyć, że w treści art. 115 ust. 1 u.r.p.s.z. ustawodawca zawarł ograniczenie, zgodnie z którym w przypadku, gdy organizatorem stażu z urzędu pracy jest pracodawca, staż mogą odbywać bezrobotni w liczbie nieprzekraczającej liczby pracowników zatrudnionych u tego pracodawcy w dniu składania wniosku w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy. Jeżeli pracodawca zatrudnia pracownika lub pracowników w łącznym wymiarze nieprzekraczającym jednego etatu, staż może odbywać wyłącznie jeden bezrobotny.
Ponowne odbycie stażu z urzędu pracy u tego samego pracodawcy, u którego bezrobotny już odbywał staż, był zatrudniony (w tym jako młodociany pracownik w celu przygotowania zawodowego) lub wykonywał inną pracę zarobkową, jest możliwe dopiero po upływie 24 miesięcy od dnia zakończenia poprzedniego stażu, zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej u tego pracodawcy. Niemniej jednak okresy staży z urzędu pracy u tego samego pracodawcy łącznie nie mogą przekroczyć 12 miesięcy. Natomiast łączny okres staży z urzędu pracy odbywanych u wszystkich organizatorów w przypadku bezrobotnego nie może przekroczyć 24 miesięcy w okresie kolejnych 10 lat.
Autor: Paweł Kawka, Redaktor WERBEO