Po co emerytowi orzeczenie o stopniu niepełnosprawności?

Otrzymanie orzeczenia o niepełnosprawności w znaczący sposób wpływa na życie wielu osób. Zazwyczaj w takim przypadku myśli się o dzieciach albo o osobach dorosłych w wieku produkcyjnym, którym takie orzeczenie zwyczajnie ułatwia życie. Czy warto starać się o uzyskanie tego orzeczenia, będąc już na emeryturze?

Ścieżki orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności wyznacza ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913 t.j.), dalej u.r.o.n., oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r poz. 857 t.j.).
Orzeczenie o niepełnosprawności potwierdza, że osoba, wobec której wydano to orzeczenie ma trwałe lub czasowe ograniczenia wynikające z jej stanu zdrowia. Orzeczenie pozwala uzyskać dostęp do wielu form wsparcia i ulg, które są kluczowe w polepszeniu codziennego funkcjonowania osób z niepełnosprawnościami.

Orzecznictwo do różnych celów

W art. 3 ust. 1 u.r.o.n wyróżniono trzy stopnie niepełnosprawności: znaczny, umiarkowany i lekki. Zakres przysługujących uprawnień najczęściej różni się w zależności od przyznanego stopnia niepełnosprawności.

Nie ma żadnych przeciwwskazań, by emeryt ubiegał się o wydanie orzeczenia, jeśli istnieją ku temu obiektywne powody. O niepełnosprawności w I instancji orzekają powiatowe zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności (PZON), zaś w II instancji - odwoławczej - wojewódzkie zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności (WZON).

Powiatowe/miejskie zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności wydają orzeczenia o niepełnosprawności, stopniu niepełnosprawności oraz o wskazaniach do ulg i uprawnień.

Przy orzekaniu o stopniu niepełnosprawności zespoły orzecznicze biorą pod uwagę:

zaświadczenie lekarskie zawierające opis stanu zdrowia, rozpoznanie choroby zasadniczej i chorób współistniejących potwierdzone aktualnymi wynikami badań diagnostycznych, wydane przez lekarza, pod którego opieką lekarską znajduje się wnioskodawca oraz inne dokumenty mogące wpływać na ustalenie stopnia niepełnosprawności;
ocenę stanu zdrowia wystawioną przez lekarza – przewodniczącego składu orzekającego, zawierającą opis przebiegu choroby zasadniczej oraz wyniki dotychczasowego leczenia i rehabilitacji, opis badania przedmiotowego, rozpoznanie choroby zasadniczej i chorób współistniejących oraz rokowania odnośnie do przebiegu choroby;
wiek, płeć, wykształcenie, zawód i posiadane kwalifikacje wnioskodawcy;
możliwość całkowitego lub częściowego przywrócenia zdolności do wykonywania dotychczasowego lub innego zatrudnienia poprzez leczenie, rehabilitację lub przekwalifikowanie zawodowe;
ograniczenia występujące w samodzielnej egzystencji i uczestnictwie w życiu społecznym;
możliwość poprawy funkcjonowania wnioskodawcy w samodzielnej egzystencji oraz w pełnieniu ról społecznych – poprzez leczenie, rehabilitację, zaopatrzenie w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze, środki techniczne, usługi opiekuńcze lub inne działania.

Orzeczenie o wskazaniach do ulg i uprawnień

Orzeczenie o wskazaniach do ulg i uprawnień wydaje się osobie, która ukończyła 16 rok życia i posiada jedno z następujących orzeczeń:

1) ważne orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) o:
a) całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji,
b) niezdolności do samodzielnej egzystencji,
c) całkowitej niezdolności do pracy,
d) częściowej niezdolności do pracy oraz celowości przekwalifikowania;

2) ważne orzeczenie organu rentowego (Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwa Obrony Narodowej), wydane przed 1 stycznia 1998 r. o zaliczeniu do jednej z grup inwalidów;

3) ważne orzeczenie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, wydane przed 1 stycznia 1998 r.

W postępowaniu o wydanie orzeczenia o wskazaniach do ulg i uprawnień stopień niepełnosprawności określa się na podstawie przedłożonych ważnych orzeczeń powyższych organów rentowych. Natomiast zawarte w orzeczeniu wskazania lekarz ustala stosownie do naruszonej sprawności organizmu i ograniczeń funkcjonalnych uzasadniających korzystanie z ulg i uprawnień na podstawie bezpośredniego badania osoby zainteresowanej. Orzeczenie o wskazaniach do ulg i uprawnień wydaje się do czasu upływu ważności orzeczenia o inwalidztwie lub niezdolności do pracy.
W postępowaniu o wydanie orzeczenia o wskazaniach do ulg i uprawnień uczestniczy wyłącznie lekarz – członek powiatowego/miejskiego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności. Ponieważ orzeczenie to wydawane jest w oparciu o inną prawomocną i ostateczną decyzję administracyjną, to od tego rodzaju orzeczenia nie przysługuje wnioskodawcy odwołanie. Orzeczenie jest ostateczne i niezaskarżalne.

Korzyści z posiadania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla seniora/emeryta

Do przykładowych korzyści wynikających z posiadania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności można zaliczyć:

ulgi w komunikacji (np. miejskiej, kolejowej);
ulgi w opłatach paszportowych;
ulgę rehabilitacyjną, która umożliwia odliczenie określonych wydatków (np. na leki, zabiegi rehabilitacyjne);
refundację sprzętu i środków pielęgnacyjnych;
kartę parkingową (wydawana osobom, które posiadają umiarkowany lub znaczny stopień niepełnosprawności)

Ponadto osoby z orzeczonym stopniem niepełnosprawności mogą ubiegać się o wydanie decyzji o ustaleniu poziomu potrzeby wsparcia, która stanowi podstawę do ubiegania się o świadczenie wspierające.

Dofinansowanie z PFRON-u na pracującego emeryta

Pracodawcy, którzy spełniają określone kryteria, mogą uzyskać dofinansowanie wynagrodzenia pracującego emeryta z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). W przypadku osób, które nabyły już prawo do świadczenia emerytalnego, miesięczne dofinansowanie wynagrodzenia przysługuje tylko na tych pracowników, którzy mają orzeczoną niepełnosprawność w stopniu znacznym. W 2025 r. dofinansowanie całego etatu wynosi 2 760 zł, dla pracowników ze znacznym stopniem niepełnosprawności. W przypadku osób z orzeczonymi chorobami psychicznymi, upośledzeniem umysłowym, całościowymi zaburzeniami rozwojowymi, epilepsją oraz niewidomych, kwota ta ulega zwiększeniu o 1 380 zł.

Autor: Sebastian Woroniak, Redaktor WERBEO

Zobacz też

Niepełnosprawni