Pracownik w wieku średnim. Czy wiek to tylko liczba?

Czy wejście pracownika w wiek średni oznacza spowolnienie kariery? Czy profesjonaliści w swych dziedzinach powinni bać się zastąpienia przez młodszych pracowników, a nawet sztuczną inteligencję (AI)? Raport Global Talent Trends 2025 pokazuje, że strach przed ageizmem wyraża wielu pracowników w wieku dojrzałym. 

Ageizm to termin oznaczający dyskryminację ze względu na wiek, najczęściej na rynku pracy właśnie. Respondenci badania zwrócili uwagę na to, że pracodawcy powinni bardziej doceniać starszych pracowników.

Starszy pracownik – inny rodzaj inteligencji

Młodych ludzi charakteryzuje inteligencja płynna. Ten rodzaj inteligencji został dokładnie opisany przez brytyjsko-amerykańskiego psychologa Raymonda Cattella. Inteligencja ta oznacza szybkie uczenie się, innowacyjność, łatwość rozwiązywania problemów abstrakcyjnych. Wiąże się ona ze wciąż bardzo plastycznym poznawczo mózgiem osób młodych i jest charakterystyczna dla osób przed 30. rokiem życia, a między 30. a 40. rokiem życia wyraźnie maleje.
Nie oznacza to jednak, że nasze intelektualne możliwości maleją drastycznie z wiekiem. Po 30. roku życia coraz częściej posługujemy się inteligencją skrystalizowaną, której potencjał rośnie wraz z naszym wiekiem, a ona sama będzie nam towarzyszyła już zawsze. Inteligencja skrystalizowana to nic innego jak umiejętność korzystania ze zgromadzonej już wiedzy i doświadczenia w sposób syntetyczny.

Inteligencja skrystalizowana w firmie

Typowymi specjalistami, którzy na co dzień wykorzystują inteligencję skrystalizowaną, są historycy, nauczyciele, naukowcy. Czy oznacza to, że księgowi, osoby pracujące w finansach i inni specjaliści, którzy ukończyli 40. rok życia, powinni porzucić dotychczasowe ścieżki kariery zawodowej? Oczywiście, że nie. Jednak pracownicy ci mogą zainspirować się powyższymi zawodami. Pracownicy w wieku średnim mogą jako „nauczyciele” szkolić innych, wprowadzać w struktury organizacji nowych pracowników, zostać mentorami osób, które zdobywają wyższe stanowiska. Osoby posługujące się inteligencją skrystalizowaną mogą z powadzeniem tworzyć procedury czy standardy raportowania w firmie. Mogą także na podstawie danych rozpoznawać sygnały ostrzegawcze, podejmować lepsze decyzje, widzieć szerszy kontekst biznesowy, czego inteligencja płynna nie zapewni. 

Starszy pracownik – większa inteligencja emocjonalna

Wraz z wiekiem pracownika rośnie także jego inteligencja emocjonalna, która wiąże się z lepszą regulacją emocji oraz ich rozumieniem, a także z wyższymi umiejętnościami społecznymi. Dzięki niej pracownicy łatwiej radzą sobie ze stresem, a liderzy są bardziej wiarygodni i stabilniejsi w sferze emocjonalnej. Bardziej rozwinięta inteligencja emocjonalna to także większa empatia, która ułatwia komunikację. W organizacjach, które tworzą zespoły międzypokoleniowe, łączy się ze sobą innowacyjność (nowe rozwiązania) i doświadczenie (podejmowanie strategicznych decyzji, porozumienie w grupie, reagowanie na sytuacje kryzysowe). Dzięki czemu można docenić i wykorzystać potencjał i zaangażowanie wszystkich pracowników, niezależnie od ich wieku. Pracownicy w średnim wieku mogą także stanowić „pomost” między pracownikami a szefem albo klientem. 

Jak myślenie wpływa na przebieg kariery zawodowej?

40-letni pracownik zazwyczaj nie jest nawet w połowie swojej kariery zawodowej. Zarówno na życie zawodowe, jak i prywatne wpływają przekonania na temat wieku i podejście do niego. Według badaczki dr Bekki Levy z Uniwersytetu Yale, która zajmuje się m.in. stereotypami dotyczącymi wieku i psychologią starzenia, osoby, które mają pozytywne skojarzenia na temat wieku i starzenia się żyją średnio o 7,5 roku dłużej niż osoby, które wyrażają negatywne podejście do badanego tematu.
Żyjemy coraz dłużej, a więc i nasz wiek średni się wydłuża, dlatego warto dość elastycznie podchodzić do stereotypów związanych z wiekiem i nie przywiązywać do nich zbytniej wagi. Wiek średni to doskonały czas na odkrywanie nowych zasobów do wykorzystania w życiu zawodowym i prywatnym. 

Pracownicy są coraz starsi

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) z końca kwietnia 2025 r. średnia wieku pracujących wyniosła 43 lata (w końcu kwietnia 2024 r. – 42,7 lat, w końcu marca 2025 r. – 42,9 lat). W ciągu roku wzrosła także mediana wieku pracujących – w kwietniu 2025 r. wyniosła 43 lata i była o rok wyższa niż w analogicznym okresie roku ubiegłego.
Starzejący się pracownicy oznaczają wyzwania związane z zastępowalnością pracowników oraz koniecznością dostosowania polityki zatrudniania do potrzeb starszych pracowników, w tym także tych w wieku średnim. Firmy, aby utrzymać konkurencyjność na rynku, będą musiały sukcesywnie zwiększać inwestycje w szkolenia i rozwój zawodowy pracowników w każdym wieku. 

Neuroplastyczność mózgu w każdym wieku

W kontekście wieku nie należy zapominać także o neuroplastyczności mózgu. Mózg człowieka przez całe życie nie traci zdolności do tworzenia nowych połączeń neuronowych. Potrafi doskonale adaptować się i reorganizować w odpowiedzi na nowe bodźce. Skrystalizowana inteligencja nie oznacza więc wcale tego, że niczego nowego już się nie nauczymy, choć mózg może uczyć się wolniej niż kiedyś.
Aby mózg był bardziej plastyczny poznawczo, można odpowiednio go stymulować poprzez aktywność intelektualną (np. naukę języków obcych, rozwiązywanie krzyżówek, grę na jakimś instrumencie) oraz fizyczną (np. podróże, ruch, spotkania z bliskimi). Nie należy zapominać o higienie snu i odpoczynku.

Wiek średni wcale nie musi oznaczać kryzysu na polu zawodowym. Świadomość istnienia inteligencji płynnej i skrystalizowanej może bardzo pomóc w odnalezieniu się pracownika w wieku średnim w organizacji, a także sprawić, że łatwiej mu będzie zaplanować dalszą karierę w zgodzie z jego umiejętnościami i doświadczeniem. Czas, przez który pracownik gromadzi doświadczenie zawodowe i umiejętności jest wartością nie do przecenienia dla świadomego pracodawcy.