Wyrok TK zmienia zasady: gmina musi zapewnić lokal dostosowany do niepełnosprawności

Trybunał Konstytucyjny (TK) uznał, że obecne przepisy dotyczące lokali socjalnych nie gwarantują osobom z niepełnosprawnościami warunków mieszkaniowych adekwatnych do ich potrzeb. W efekcie jeden z kluczowych artykułów ustawy o ochronie praw lokatorów został uznany za niezgodny z Konstytucją.

Pytanie o konstytucyjność przepisów

Sąd Okręgowy (SO) w Suwałkach skierował do Trybunału Konstytucyjnego pytanie dotyczące zgodności art. 22 ustawy o ochronie praw lokatorów z art. 69 Konstytucji. Wątpliwości dotyczyły braku przepisów umożliwiających sądom ocenę, czy oferowany przez gminę lokal socjalny spełnia indywidualne potrzeby zdrowotne potencjalnego najemcy.
Art. 69 Konstytucji nakłada na władze publiczne obowiązek zapewnienia wsparcia osobom z niepełnosprawnościami, w tym w zakresie bezpiecznych i odpowiednich warunków egzystencji. Tymczasem art. 22 ustawy określa jedynie podstawowe parametry techniczne lokalu socjalnego i nie uwzględnia dostosowań niezbędnych dla osób o szczególnych potrzebach.

Niedostosowany lokal, a prawo do zmiany

Pytanie prawne pojawiło się w toku rozpatrywania apelacji najemcy, który twierdził, że przydzielony mu lokal nie nadaje się do zamieszkania ze względu na jego stan zdrowia.
Sąd Rejonowy (SR) uznał jednak, że powód nie wykazał interesu prawnego, a gmina wypełniła obowiązek, przedstawiając ofertę zawarcia umowy najmu. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, sąd drugiej instancji zwrócił się o ocenę konstytucyjności przepisów, które, jego zdaniem, nie chronią praw osób z niepełnosprawnościami w wystarczającym stopniu.

TK: obecne przepisy są niepełne

W odpowiedzi na pytanie prawne Trybunał wskazał, że choć sąd okręgowy powołał się na „zalecenia medyczne”, istota problemu dotyczy braku uwzględnienia potrzeb osób z niepełnosprawnościami.
Sędzia sprawozdawca Krystyna Pawłowicz podkreśliła, że art. 22 ustawy nie przewiduje obowiązku dostosowania lokalu socjalnego do rodzaju i stopnia niepełnosprawności użytkownika. Tymczasem – jak zaznaczyła – pomoc mieszkaniowa również mieści się w pojęciu zabezpieczenia egzystencji gwarantowanej przez Konstytucję.

Konsekwencje wyroku

Trybunał ocenił, że oferowanie osobie z niepełnosprawnością lokalu, z którego nie jest ona w stanie korzystać lub może to robić jedynie w ograniczonym zakresie, stanowi realizację obowiązków jedynie „pozorną”. Nie zapewnia bowiem minimalnych standardów umożliwiających prowadzenie samodzielnego życia. W związku z tym art. 22 ustawy o ochronie praw lokatorów – w części nieuwzględniającej realnych potrzeb osób z niepełnosprawnościami – został uznany za niezgodny z Konstytucją. Wyrok jest ostateczny i obowiązuje od momentu ogłoszenia.

Decyzja Trybunału może wymusić zmianę podejścia gmin do oferowania lokali socjalnych oraz doprecyzowanie przepisów tak, by uwzględniały one potrzeby osób z niepełnosprawnościami. Otwiera to drogę do bardziej efektywnej ochrony praw lokatorów i realizacji konstytucyjnych gwarancji.

Autor: Monika Łysek, Redaktor Werbeo