27 lipiec 2026

Skuteczność działań aktywizacyjnych na rynku pracy

Aktualne analizy rynku pracy wskazują, że głównym problemem nie jest sam brak programów aktywizacyjnych, lecz ich jakość i dopasowanie do potrzeb uczestników oraz pracodawców. Coraz większy nacisk kładzie się na indywidualizację wsparcia, rozwój kompetencji cyfrowych i współpracę z pracodawcami, ponieważ działania o charakterze masowym, zwłaszcza szkolenia niezwiązane z zapotrzebowaniem lokalnego rynku pracy, często nie przekładają się na trwałe zatrudnienie.

Współczesne uwarunkowania aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami

Współczesne działania na rzecz aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami należy analizować nie tylko w kontekście realizacji zasady równości i włączenia społecznego, lecz także w świetle zachodzących przemian gospodarczych i demograficznych. Starzenie się społeczeństwa, zmniejszająca się liczba osób w wieku produkcyjnym oraz utrzymujące się niedobory kadrowe powodują, że aktywizacja grup dotychczas słabiej reprezentowanych na rynku pracy nabiera szczególnego znaczenia. Jednocześnie zmiany technologiczne i rozwój elastycznych form zatrudnienia stwarzają nowe możliwości aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami. W tych warunkach tym bardziej istotna staje się ocena skuteczności stosowanych instrumentów rynku pracy, rozumianej nie tylko jako podjęcie zatrudnienia przez uczestników programów, lecz przede wszystkim jako utrzymanie przez nich trwałej aktywności zawodowej.

Co nie działa? 

Jednym z problemów ograniczających skuteczność działań aktywizacyjnych jest koncentracja na osiąganiu krótkoterminowych wskaźników (takich jak podjęcie zatrudnienia bezpośrednio po zakończeniu programu) zamiast na trwałej poprawie sytuacji uczestników na rynku pracy. Jak zauważa w wywiadzie dla infor.pl Anna Karaszewska, prezes Jobs First Polska, „polski system aktywizacji zawodowej nie jest nastawiony na osiąganie trwałych i mierzalnych rezultatów. Tymczasem celem programów finansowanych ze środków publicznych powinna być rzeczywista zmiana sytuacji uczestnika na rynku pracy – niezależnie od tego, czy jest to osoba bezrobotna, bierna zawodowo, wracająca na rynek pracy czy planująca zmianę zatrudnienia”. Pogląd ten wskazuje na potrzebę oceny skuteczności programów nie tylko przez pryzmat liczby osób, które podjęły pracę, lecz także trwałości zatrudnienia oraz jakości uzyskanego wsparcia.
Kobiety i osoby z niepełnosprawnościami stanowią niewykorzystany potencjał rynku pracy. Według danych Eurostatu 65% spośród 5,4 mln osób niepełnozatrudnionych stanowią kobiety, które chciałyby pracować w większym wymiarze czasu. Osoby z niepełnosprawnościami nadal napotykają liczne bariery w dostępie do zatrudnienia, wynikające m.in. z niedostosowania miejsc pracy, ograniczonej dostępności transportu oraz utrzymujących się stereotypów i uprzedzeń pracodawców. W konsekwencji potencjał tych grup nie jest w pełni wykorzystywany, co negatywnie wpływa zarówno na sytuację samych pracowników, jak i na funkcjonowanie rynku pracy. Oznacza to, że działania aktywizacyjne wymagają większego dostosowania do indywidualnych potrzeb uczestników oraz skuteczniejszego eliminowania barier utrudniających podjęcie i utrzymanie zatrudnienia.

Projekt Ustawy

Na razie nie wiadomo czy uchwalone przepisy przyniosą rezultaty bo okres jej działania jest zbyt krótki. 

Co mogłoby dać poprawę?

Największym mankamentem pozostaje brak ustawowego wskazania, że nadrzędnym celem wszystkich programów aktywizacji zawodowej finansowanych ze środków publicznych jest zapewnienie uczestnikom trwałego zatrudnienia.
Zdaniem Anny Karaszewskiej, prezes Jobs First Polska, poprawa skuteczności aktywizacji zawodowej wymaga zmiany sposobu oceny realizowanych programów. Ekspertka podkreśla, że „dopóki operatorzy będą rozliczani przede wszystkim z liczby zrealizowanych działań, a nie z trwałych efektów zatrudnieniowych, dopóty trudno oczekiwać wysokiej skuteczności aktywizacji zawodowej. Publiczne pieniądze powinny być rozliczane z rezultatów, a nie z aktywności. Liczy się nie to, ilu uczestników przeszło przez projekt, ale ilu dzięki niemu trwale wróciło na rynek pracy”. Wskazuje to, że zwiększenie znaczenia trwałych efektów zatrudnieniowych w ocenie programów mogłoby przyczynić się do poprawy efektywności działań aktywizacyjnych oraz lepszego wykorzystania środków publicznych.

Model First Jobs 

Model może być wykorzystywany wobec różnych grup, osób bezrobotnych, osób zagrożonych utratą pracy, pracowników odchodzących z restrukturyzowanych przedsiębiorstw, osób chcących zmienić pracę na lepszą.

• około co czwarty uczestnik podjął pracę,
• średni czas dojścia do zatrudnienia wyniósł 3,5 miesiąca,
• 83% osób, które znalazły pracę, utrzymało zatrudnienie,
• 78% wypowiada się, że program jest skuteczny.

Podsumowując skuteczność aktywizacji zawodowej w Polsce nadal budzi wątpliwości. Problemy dotyczą przede wszystkim niewystarczającej trwałości efektów zatrudnieniowych oraz sposobu oceny programów aktywizacyjnych. Potrzebę zmian dostrzegł również ustawodawca, czego wyrazem było uchwalenie ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia z 2025 r., mającej lepiej dostosować działania publicznych służb zatrudnienia do współczesnych wyzwań rynku pracy. Dostępne analizy oraz raporty instytucji publicznych wskazują, że poprawa efektywności działań aktywizacyjnych wymaga skoncentrowania się na trwałych efektach zatrudnieniowych, a nie wyłącznie na liczbie uczestników objętych wsparciem czy zrealizowanych instrumentów. Kierunek ten znajduje odzwierciedlenie również w założeniach modelu First Job, który akcentuje szybkie podjęcie pracy przy jednoczesnym zapewnieniu wsparcia umożliwiającego utrzymanie zatrudnienia. W konsekwencji większe znaczenie kryterium trwałości zatrudnienia w ocenie programów aktywizacyjnych może przyczynić się do zwiększenia skuteczności wsparcia oraz bardziej efektywnego wykorzystania środków publicznych.

Autor: Katarzyna Kaźmierczak, Redaktor WERBEO