Zwolnienie lekarskie wystawione przez psychiatrę – czy pracodawca pozna przyczynę wystawienia L4?

Kiedy pracownik może otrzymać zwolnienie lekarskie? 

W świetle przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 501) – dalej: u.ś.u.s.m., ubezpieczony, jeżeli w okresie podlegania ubezpieczeniu chorobowemu stał się osobą niezdolną do pracy – przy czym niezdolność ta jest spowodowana schorzeniem, które ujawniło się w trakcie trwania tego ubezpieczenia – może otrzymać zaświadczenie o czasowej niezdolności do pracy w wyniku choroby, wystawiane z reguły w formie elektronicznej. Zwolnienie to może być wystawione także z powodu pobytu ubezpieczonego w szpitalu albo innym przedsiębiorstwie podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne, bądź też z powodu konieczności osobistego sprawowania przez ubezpieczonego opieki nad chorym członkiem rodziny.

Kto i na jaki okres wystawia zaświadczenie o czasowej niezdolności do pracy? 

Zwolnienie lekarskie może wystawić nie tylko lekarz lub lekarz dentysta, ale także felczer lub starszy felczer. Warunkiem jest jednak złożenie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) oświadczenia, że wystawiający zwolnienia lekarskie będą przestrzegali zasad orzekania o czasowej niezdolności do pracy i wykonywania obowiązków wynikających z przepisów u.ś.u.s.m., a także przepisów o ochronie danych osobowych. Wynika to z art. 54 ust. 1 u.ś.u.s.m. 
Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie trybu i sposobu orzekania o czasowej niezdolności do pracy, wystawiania zaświadczenia lekarskiego oraz trybu i sposobu sprostowania błędu w zaświadczeniu lekarskim (Dz. U. z 2015 r., poz. 2013, ze zm.), zaświadczenie o czasowej niezdolności do pracy jest wystawiane wyłącznie po przeprowadzeniu bezpośredniego badania stanu zdrowia pracownika. 
Przepis § 7 powyższego rozporządzenia stanowi, że zaświadczenie o czasowej niezdolności do pracy jest wystawiane na okres od dnia, w którym przeprowadzono badanie stanu zdrowia pracownika, lub od dnia bezpośrednio następującego po dniu tego badania, chyba że bezpośrednio po dniu badania lekarskiego przypadają dni wolne od pracy lub badanie to jest przeprowadzane w okresie wcześniej orzeczonej czasowej niezdolności do pracy. Wówczas bowiem zwolnienie lekarskie może być wystawione na okres rozpoczynający się po dniu badania, nie później jednak niż czwartego dnia po dniu badania. 
W przypadku gdy z przeprowadzonego badania lekarskiego wynika, że w okresie poprzedzającym dzień, w którym przeprowadzono to badanie, pracownik bez wątpienia był niezdolny do pracy, okres ten wlicza się do okresu orzeczonej czasowej niezdolności do pracy pracownika, ale w wymiarze nie dłuższym niż 3 dni poprzedzające dzień badania. Wyjątek w tym zakresie dotyczy sytuacji, gdy zaświadczenie o czasowej niezdolności do pracy wydał lekarz psychiatra, ponieważ wtedy do okresu orzeczonej czasowej niezdolności do pracy może zostać wliczony okres dłuższy niż 3 dni poprzedzające dzień, w którym przeprowadzono badanie lekarskie. Warunkiem jest jednak stwierdzenie lub podejrzenie zaburzeń psychicznych ograniczających zdolność pracownika do oceny własnego postępowania.

Jakie informacje zawiera zaświadczenie o czasowej niezdolności pracownika do pracy? 

1. dane pracodawcy;
2. dane pracownika;
3. adres, pod którym chory pracownik będzie przebywał w trakcie zwolnienia lekarskiego;
4. okres choroby;
5. zalecenia lekarza (adnotacja, czy chory może chodzić, czy powinien leżeć);
6. adnotacja, czy przyczyną wystawienia zaświadczenia lekarskiego jest choroba pracownika (pacjenta), czy członka jego rodziny;
7. miejsce na wpisanie kodu literowego. 

Co oznaczają poszczególne kody literowe na zaświadczeniu lekarskim? 

• kod A – oznacza niezdolność do pracy powstałą po przerwie nieprzekraczającej 60 dni – spowodowaną tą samą chorobą, która była przyczyną niezdolności do pracy przed przerwą. W takim przypadku okresy tych niezdolności do pracy liczone są łącznie jako jeden okres zasiłkowy na potrzeby ustalenia okresu pobierania zasiłku chorobowego. Może to mieć wpływ na prawidłowość wyliczenia okresu zasiłkowego i ewentualną nadpłatę zasiłku chorobowego;
• kod B – oznacza niezdolność do pracy przypadającą w okresie ciąży. W tym przypadku pracodawca dowie się co jest przyczyną niezdolności pracownicy do pracy. Jednakże na pisemny wniosek pracownicy lekarz może nie zamieszczać tego kodu na zwolnieniu lekarskim
• kod C – oznacza niezdolność do pracy spowodowaną nadużyciem alkoholu. Pracodawca także dowie się, co jest przyczyną niezdolności pracownika do pracy, ponieważ pracownikowi nie przysługuje wówczas prawo do wynagrodzenia chorobowego ani zasiłku chorobowego przez pierwsze 5 dni od daty rozpoczęcia korzystania ze zwolnienia;
• kod D – oznacza niezdolność do pracy spowodowaną gruźlicą. Pracownikowi, który otrzymał zwolnienie lekarskie z tym kodem, zasiłek chorobowy przysługuje przez okres 270 dni, dlatego też zamieszczenie tego kodu jest potrzebne dla prawidłowego ustalenia okresu zasiłkowego. Niemniej jednak ustawodawca przewidział, że na pisemny wniosek pracownika lekarz wystawiający zwolnienie lekarskie może nie zamieścić kodu D na tym zwolnieniu;
• kod E – oznacza niezdolność do pracy spowodowaną chorobą zakaźną, której okres wylęgania jest dłuższy niż 14 dni, lub inną chorobą, której objawy chorobowe ujawniają się po okresie dłuższym niż 14 dni od początku choroby. Pracownikowi, który otrzymał zwolnienie lekarskie z tym kodem, zasiłek chorobowy przysługuje również po ustaniu ubezpieczenia chorobowego, o ile niezdolność do pracy po ustaniu tego ubezpieczenia trwała nieprzerwanie przez przynajmniej 30 dni, a przy tym powstała nie później niż w ciągu 3 miesięcy od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego (zatrudnienia). 

Pracownik musi informować pracodawcę o zwolnieniu lekarskim 

Na podstawie art. 58 ust. 1 u.ś.u.s.m. wskazane zaświadczenie lekarskie jest udostępniane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) płatnikowi składek (pracodawcy) na profilu informacyjnym płatnika składek. Pomimo tego pracownik powinien poinformować pracodawcę o zwolnieniu lekarskim. 
W sytuacji gdy pracodawca nie posiada profilu informacyjnego płatnika składek, powinien poinformować pracownika, w formie pisemnej, w pierwszym dniu podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, o obowiązku dostarczania mu przez pracownika wydruku zaświadczenia lekarskiego (ewentualnie zaświadczenia lekarskiego, o którym mowa w art. 55a ust. 7 u.ś.u.s.m.). Wydruk taki pracownik może otrzymać od lekarza, który wystawił zwolnienie lekarskie. Jeżeli jednak w późniejszym czasie pracodawca, który nie posiadał profilu informacyjnego płatnika składek, utworzy taki profil, jest zobligowany do pisemnego poinformowania pracownika o ustaniu obowiązku dostarczania pracodawcy wydruku zaświadczenia lekarskiego albo zaświadczenia lekarskiego, o którym mowa w art. 55a ust. 7 u.ś.u.s.m. Obowiązek informacyjny pracodawcy w tym zakresie powinien zostać spełniony w terminie 7 dni od dnia utworzenia przez pracodawcę profilu informacyjnego płatnika składek. 

Co widać na zaświadczeniu wystawionym przez psychiatrę? 

W stanie faktycznym przedstawionym na wstępie pracownik otrzymał zaświadczenie o czasowej niezdolności do pracy z kodem A. Przedmiotowy kod wskazuje jedynie, że niezdolność do pracy powstała po przerwie nieprzekraczającej 60 dni, a także wynika z tej samej choroby, która była przyczyną niezdolności do pracy przed tą przerwą. Jednocześnie kod literowy zamieszczony w zaświadczeniu lekarskim nie wskazuje jednostki chorobowej, która jest przyczyną niezdolności do pracy, ani też podmiotu, który wystawił zwolnienie lekarskie. W związku z powyższym pracodawca nie dowie się, że przyczyną niezdolności do pracy pracownika jest choroba psychiczna (zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne), a zaświadczenie lekarskie wystawił lekarz psychiatra. 

Autor: Paweł Kawka, Redaktor WERBEO