Nie liczy się czas, liczy się efekt? O zadaniowym czasie pracy

Klasyczny system czasu pracy

Współczesne realia rynkowe wymusiły wprowadzenie nowych modeli organizacji pracy, co doprowadziło między innymi do wprowadzenia zadaniowego systemu czasu pracy.
Istotą zadaniowego czasu pracy jest odejście od tradycyjnego rozliczania pracownika z czasu pozostawania do dyspozycji pracodawcy. Podstawą oceny staje się wykonanie powierzonych pracownikowi zadań. Jednocześnie rozwiązanie to wymaga respektowania norm czasu pracy określonych w przepisach prawa pracy.

Zadaniowy czas pracy w Kodeksie Pracy

 Zastosowanie zadaniowego systemu czasu pracy powinno być każdorazowo uzależnione od specyfiki danego stanowiska oraz organizacji pracy w danym zakładzie. Zgodnie z art. 140 Kodeksu pracy system ten może być wprowadzony wyłącznie w przypadkach uzasadnionych rodzajem pracy lub jej organizacją. Nie każda firma i nie każdy rodzaj pracy pozwalają na efektywne wykorzystanie tego rozwiązania, jednak tam, gdzie znajduje ono właściwe zastosowanie, może prowadzić do istotnego zwiększenia wydajności.
W tym kontekście warto również odwołać się do art. 129 Kodeksu pracy, który wyznacza podstawowe, nieprzekraczalne normy czasu pracy, znajdujące zastosowanie również w systemie zadaniowym .

Dla kogo jest zadaniowy czas pracy?

Ten system sprawdza się przede wszystkim w przypadku pracowników, których obowiązki pozwalają na rozliczanie z efektów pracy, a nie z czasu jej wykonywania, oraz którzy dysponują odpowiednim zakresem samodzielności w organizacji zadań. Tryb zadaniowy znajduje zastosowanie zwłaszcza tam, gdzie nakład pracy jest trudny do jednoznacznego określenia w godzinach, a kluczowe znaczenie mają jakość, terminowość i rezultat wykonywanych czynności.
Tryb zadaniowy najczęściej występuje w branżach kreatywnych, w których praca opiera się na realizacji projektów i osiąganiu określonych rezultatów, takich jak tworzenie treści czy projektowanie graficzne. 
Znajduje on również zastosowanie w sektorze IT, obejmującym prace programistyczne, testowanie oprogramowania oraz administrację systemami informatycznymi, gdzie możliwe jest precyzyjne określenie zadań i oczekiwanych efektów. 
Kolejnym obszarem są badania i analizy, w których kluczowe znaczenie ma jakość opracowań, raportów oraz wniosków, a nie czas poświęcony na ich przygotowanie. 
Tryb zadaniowy występuje także w doradztwie i konsultingu, w tym w zawodach prawniczych oraz w obszarze zarządzania i zasobów ludzkich, gdzie praca często przyjmuje formę projektów lub prowadzonych spraw. Istotną rolę odgrywa on ponadto w sprzedaży i marketingu, zwłaszcza na stanowiskach opartych na realizacji celów i wyników.
Zastosowanie tego modelu widoczne jest również w mediach i dziennikarstwie, gdzie praca polega na przygotowywaniu materiałów. Ma zastosowanie również w edukacji i szkoleniach gdzie w trybie zadaniowym opracowuje się programy dydaktyczne, szkolenia oraz programy indywidualnych form nauczania. 
Zadaniowy system czasu pracy sprawdza się także tam, gdzie nie jest możliwe stałe przypisanie pracownika do jednego miejsca wykonywania obowiązków. Dotyczy to w szczególności pracy wykonywanej na odległość, w terenie lub w różnych lokalizacjach organizacji, a także stanowisk wymagających częstych wyjazdów służbowych. W takich warunkach rozliczanie pracy na podstawie efektów, a nie czasu jej świadczenia, pozwala na większą elastyczność organizacyjną oraz lepsze dostosowanie sposobu wykonywania obowiązków do specyfiki danego stanowiska.

Wady i zalety zadaniowego czasu pracy

Tryb zadaniowy często kusi elastycznością i rozliczaniem za efekt, ale nie zawsze sprawdzi się w praktyce. Ten model bywa oceniany skrajnie: dla jednych jest wygodny i mobilizujący, dla innych oznacza chaos, presję i ryzyko przeciążenia. Co ważne, problemy mogą pojawić się po obu stronach- zarówno wtedy, gdy pracownik nie potrafi dobrze organizować pracy, jak i wtedy, gdy pracodawca ustala zadania w sposób nieadekwatny do realnego nakładu czasu.
Jedną z najczęściej wskazywanych zalet zadaniowego systemu pracy jest zwiększenie efektywności, wynikające z koncentracji na realizacji konkretnych zadań, a nie na liczbie przepracowanych godzin. Pracownicy mają możliwość samodzielnego ustalania harmonogramu, co sprzyja lepszemu wykorzystaniu czasu, energii i koncentracji. System ten zapewnia również większą elastyczność w planowaniu pracy, umożliwiając dostosowanie obowiązków do indywidualnego rytmu dnia. Z perspektywy pracodawcy zadaniowy system pracy może przyczynić się do lepszej organizacji zasobów oraz optymalizacji kosztów, a jednocześnie zwiększać atrakcyjność miejsca pracy, co sprzyja pozyskiwaniu i utrzymaniu wykwalifikowanych pracowników.
Do istotnych wad tego modelu należy zaliczyć brak wyraźnej granicy między pracą a życiem prywatnym, który w przypadku niewłaściwego zarządzania czasem może prowadzić do przeciążenia pracą. Istnieje również ryzyko nakładania nadmiernej liczby obowiązków, zwłaszcza gdy pracodawca nieprecyzyjnie określa zakres zadań lub wykorzystuje ten system do omijania przepisów o czasie pracy. Dla części pracowników problemem może być także brak stałej struktury dnia, co sprzyja spadkowi motywacji i prokrastynacji. Ponadto w niektórych branżach trudności może sprawiać rozliczanie pracy i wykazywanie nadgodzin, co może wpływać na poczucie sprawiedliwości w zakresie wynagradzania.

Podsumowanie