Ponad 14 tysięcy urządzeń oraz tysiące wniosków o wsparcie – dlaczego zamknięto Centralną Wypożyczalnię Sprzętu dla Osób Niepełnosprawnych?

Zanim przejdziemy do odpowiedzi na powyższe pytania, cofnijmy się w czasie. 4 września 2023 r. uruchomiono Centralną Wypożyczalnię Sprzętu dla Osób Niepełnosprawnych (CWSOP), działającą w ramach programu „Wypożyczalnia technologii wspomagających dla osób z niepełnosprawnością”. Program ten jest skierowany do osób z niepełnosprawnościami wymagających wspomagania, u których stwierdzono wady wzroku lub słuchu albo problemy w komunikowaniu się. Program miał zwiększać samodzielność osób z niepełnosprawnościami. Oprócz tego funkcjonowanie wypożyczalni miało odciążyć finansowo osoby wypożyczające sprzęt lub technologie wspomagające, których koszt zakupu jest przeważnie bardzo wysoki.

CWSOP dysponowała ok. 14,5 tys. sztuk różnego rodzaju urządzeń i technologii, w tym np. urządzeniami brajlowskimi, narzędziami do komunikacji AAC, wózkami elektrycznymi, koncentratorami tlenu, łóżkami rehabilitacyjnymi.

Aby skorzystać z wypożyczalni, należało złożyć wniosek o wypożyczenie sprzętu lub technologii. Wnioskodawca musiał być osobą z niepełnosprawnością (posiadać ważne orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie równoważne).

Oprócz tego należało spełnić kilka innych warunków. Przede wszystkim wypożyczenie technologii wspomagającej było możliwe, jeżeli w ciągu 12 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o wypożyczenie, wnioskodawca nie otrzymał ze środków PFRON albo środków Narodowego Funduszu Zdrowia dofinansowania na zakup takiej samej technologii wspomagającej, jak ta wskazana we wniosku. Nie dotyczyło to sytuacji, gdy uzyskane wcześniej technologie wspomagające w chwili składania wniosku nie spełniały swoich funkcji ze względu na zmianę sytuacji wnioskodawcy (np. pogorszenie stanu zdrowia, zmiany rozwojowe itp.) albo uzyskane technologie wspomagające uległy zniszczeniu, zużyciu lub zostały utracone z przyczyn niezależnych od wnioskodawcy.

Skorzystanie z CWSOP było także uwarunkowane wpłaceniem przez wypożyczającego kaucji w wysokości 2% wartości wypożyczonego sprzętu, która była zwracana po rozwiązaniu umowy wypożyczenia. Odpowiedzialność za funkcjonowanie CWSOP spoczywała na Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych (RARS).

Wniosek o wypożyczenie sprzętu lub technologii wspomagającej należało złożyć za pośrednictwem Systemu Obsługi Wsparcia (SOW) w formie dokumentu elektronicznego opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Następnie wniosek weryfikowało centrum informacyjno-doradcze dla osób z niepełnosprawnością działające w ramach struktur PFRON. Ostatecznie to RARS w oparciu o pozytywnie zweryfikowany wniosek wypożyczającego i informacje o dobranej technologii wspomagającej (otrzymane od centrum informacyjno-doradczego) ustalało z wnioskodawcą termin i miejsce dostarczenia, dostosowania, konfiguracji oraz instruktażu korzystania ze sprzętu lub technologii wspomagającej albo – w zależności od potrzeb – jedynie termin i miejsce dostarczenia wybranego sprzętu.

Wypożyczalnia sprzętu została zamknięta

Niestety, jak wynika z informacji przekazanych przez PFRON, wraz z końcem 2025 r. CWSOP przestała funkcjonować. Z usług wypożyczalni aktualnie mogą korzystać wyłącznie te osoby, które wypożyczyły sprzęt lub technologie wspomagające przed 1 stycznia 2026 r., czyli osoby, których umowy o wypożyczenie sprzętu nadal obowiązują. Osoby te będą mogły korzystać ze sprzętu lub technologii do końca okresu, na który zawarto umowy. Wynika to z tego, że 31 grudnia 2025 r. PFRON i RARS podpisały nową umowę w zakresie świadczenia usług logistycznych przez RARS na rzecz PFRON. Na podstawie tej umowy w 2026 r. RARS będzie świadczyć wybrane usługi logistyczne (głównie w zakresie przechowywania sprzętu oraz transportu i serwisu pozwrotowego technologii wspomagających) wyłącznie w ramach aktywnych umów z beneficjentami, zawartych do 31 grudnia 2025 r. Natomiast od 1 stycznia 2026 r. złożenie wniosku o wypożyczenie sprzętu lub technologii wspomagających znajdujących się w zasobach CWSOP nie jest możliwe.

Dlaczego PFRON zdecydował się na wygaszenie CWSOP?

Z informacji uzyskanych przez Rzecznika Praw Obywatelskich wynika, że w 2024 r. RARS wypowiedziała PFRON umowę o świadczenie usług logistycznych, a późniejsze negocjacje z Funduszem zakończyły się niepowodzeniem. W związku z tym 23 grudnia 2025 r. rada nadzorcza PFRON podjęła uchwałę o wprowadzeniu okresu przejściowego w programie CWSOP. Miało to stworzyć prawne i finansowe podstawy do wygaszenia funkcjonowania wypożyczalni. Według PFRON, pod względem operacyjnym RARS nie była przygotowana do wypożyczania bazowego asortymentu wypożyczalni, dlatego też Fundusz zrezygnował z zakupu nowego sprzętu. W dniu 31 grudnia 2025 r. umowa o świadczenie usług logistycznych przez RARS przestała obowiązywać i tego samego dnia zawarto nową umowę przewidującą obsługę logistyczną wyłącznie w zakresie aktywnych umów o wypożyczenie sprzętu lub technologii, zawartych do 31 grudnia 2025 r. (o czym była mowa powyżej).

Z informacji przekazanych przez Bożenę Borowiec (zastępcę prezesa PFRON) udzielonych w odpowiedzi na wystąpienie Adama Krzywonia, (zastępcy RPO) wynika, że od uruchomienia CWSOP łącznie zarejestrowano 5 470 wniosków o wypożyczenie sprzętu i technologii wspomagających, a ściślej mówiąc 780 wniosków w 2023 r., 2 588 w 2024 r., a także 2 102 w 2025 r. W przywołanym okresie zawarto 2 449 umowy, łącznie z wciąż trwającymi.

Autor: Paweł Kawka, Redaktor WERBEO