Czy sztuczna inteligencja pozwala osobom z niepełnosprawnościami żyć na równi z innymi?

„Dzięki sztucznej inteligencji osoby z niepełnosprawnościami zyskują większą samodzielność i możliwość funkcjonowania na równi z innymi” - podkreślił w rozmowie z PAP ekspert ds. dostępności cyfrowej Andrzej Byszewski. Przykładem takiego rozwiązania jest awatar tłumacza języka migowego.

Sztuczna inteligencja pomaga na co dzień

Andrzej Byszewski zwrócił uwagę, że dostępność nie powinna być postrzegana wyłącznie przez pryzmat osób z niepełnosprawnościami. Rozwiązania ułatwiające korzystanie z budynków, usług czy technologii są pomocne również dla seniorów, rodziców z małymi dziećmi oraz osób, które przejściowo mają ograniczoną sprawność, np. po urazie. Jak podkreślił, sztuczna inteligencja może wspierać codzienne funkcjonowanie wszystkich tych grup: od poruszania się po mieście, przez naukę i pracę, po korzystanie z rozrywki czy kontakt z administracją i firmami.

Awatar tłumacza języka migowego to przykład rozwiązania pokazującego, że dostępność technologii może ułatwiać codzienne życie wielu osobom. Wirtualna postać, wygenerowana przez sztuczną inteligencję, tłumaczy w czasie rzeczywistym tekst lub mowę na język migowy, pomagając osobom niesłyszącym m.in. w załatwianiu spraw w urzędzie czy banku. Jak zauważył Andrzej Byszewski, takie narzędzia skracają dystans komunikacyjny i zwiększają poczucie samodzielności oraz swobody w codziennych sytuacjach.

Przykłady cyfrowych udogodnień

Kolejnym przykładem technologii wspierającej dostępność jest Vision Access AI- aplikacja rozwijana w Katowicach, która skanuje pomieszczenia i przestrzeń miejską, pomagając wykrywać bariery architektoniczne. Audyt architektoniczny pozwala osobom ze szczególnymi potrzebami wcześniej sprawdzić, czy w danym miejscu znajdują się bariery, takie jak schody, wysokie krawężniki, progi czy wąskie przejścia, a także jakie udogodnienia zostały tam zastosowane. Właściciele budynków i lokali otrzymują natomiast wskazówki, jakie zmiany warto wprowadzić, aby przestrzeń była bardziej dostępna i przyjazna dla wszystkich użytkowników.

Sam poruszający się na wózku Andrzej Byszewski zwrócił uwagę, że osoby z ograniczoną mobilnością często napotykają bariery, które dla innych mogą być niemal niezauważalne, jak zbyt wysoki krawężnik między parkingiem a wejściem do restauracji. Jak wyjaśnił, w takich sytuacjach konieczne jest szukanie objazdu albo proszenie o pomoc, co oznacza dodatkowy stres i stratę czasu. Dodał, że dużym ułatwieniem byłaby aplikacja wyznaczająca trasy omijające tego typu przeszkody.

W czerwcu ma zadebiutować Herbatnik, aplikacja dla seniorów, która będzie pełniła rolę codziennego asystenta. Narzędzie wykorzystujące sztuczną inteligencję, na podstawie danych dotyczących zdrowia, potrzeb żywieniowych i preferencji użytkownika, będzie proponować posiłki, przypominać o lekach i nawodnieniu, sugerować spacer oraz informować o lokalnych wydarzeniach. Twórcy zapowiadają także funkcję rozmowy z seniorem i wsparcia w kontaktach z bliskimi. Aplikacja ma być wyposażona również w funkcję SOS, która w razie pogorszenia stanu zdrowia wyśle powiadomienie do opiekuna.

W ramach społecznej inicjatywy CyberSprawni CyberMocni firma Andrzeja Byszewskiego stworzyła cyberbiurko- specjalnie zaprojektowane stanowisko pracy, które ma ułatwiać osobom z niepełnosprawnościami samodzielne funkcjonowanie w środowisku cyfrowym. Rozwiązanie zostało dostosowane m.in. do potrzeb osób poruszających się na wózkach oraz korzystających z białej laski.

Przykładem technologii wspierającej osoby z ograniczoną mobilnością jest także Cosmo Dot czyli kontroler dostępności opracowany przez londyńską firmę. Urządzenie umożliwia wykonywanie różnych czynności, takich jak komunikowanie się z innymi czy obsługa urządzeń, reagując na dotyk o różnym natężeniu -od mocnego nacisku po bardzo delikatny kontakt. Z rozwiązania mogą korzystać również osoby, które nie poruszają kończynami, ponieważ kontroler można obsługiwać nawet przy użyciu języka.

Zdaniem innowatora duży potencjał mają również okulary VR/XR, które w przyszłości mogłyby wspierać osoby z różnymi potrzebami, m.in. poprawiając słyszalność i jakość widzenia, tłumacząc języki w czasie rzeczywistym czy pomagając w wyznaczaniu tras pozbawionych barier architektonicznych.

Ekspert ocenił, że nowoczesne technologie mogą w części przejąć rolę asystencji osobistej dla osób z niepełnosprawnościami. Jak zaznaczył, dużą zaletą takich rozwiązań są stosunkowo niskie koszty produkcji urządzeń, takich jak okulary, czytniki czy specjalistyczne biurka, choć ostateczną cenę podnosi zaawansowane oprogramowanie. Podkreślił jednocześnie, że kluczowe znaczenie ma dostosowanie aplikacji i urządzeń do wymogów Polskiego Aktu o Dostępności oraz Europejskiego Aktu o Dostępności (European Accessibility Act, EAA).

Andrzej Byszewski zwrócił uwagę, że w tworzenie technologii i rozwiązań związanych z dostępnością powinny być od początku zaangażowane osoby z niepełnosprawnościami. Jak podkreślił, to właśnie one najlepiej znają codzienne bariery i potrafią wskazać problemy, które dla osób pełnosprawnych często pozostają niewidoczne lub trudne do zrozumienia.

Największą wiedzę o realnych potrzebach mają sami użytkownicy takich rozwiązań

Zdaniem innowatora projektowanie dostępnych usług i urządzeń wyłącznie z perspektywy osób pełnosprawnych może prowadzić do powstawania rozwiązań niedostosowanych do realnych potrzeb użytkowników. Zaznaczył, że choć osoby spoza tego środowiska mogą dostrzegać część trudności, nie doświadczają ich na co dzień, dlatego często nie są w stanie zaproponować równie praktycznych i skutecznych rozwiązań. Jak ocenił, najlepsze efekty przynosi współpraca technologów, projektantów i samych osób z niepełnosprawnościami, ponieważ to ich doświadczenie pozwala tworzyć narzędzia rzeczywiście ułatwiające życie.

Rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji coraz częściej pomagają usuwać bariery i ułatwiają codzienne funkcjonowanie osobom z różnymi potrzebami. Technologie wspierające dostępność znajdują zastosowanie m.in. w komunikacji, poruszaniu się po przestrzeni miejskiej, edukacji, pracy czy korzystaniu z usług publicznych i prywatnych. Tworzone obecnie narzędzia mają zwiększać samodzielność użytkowników, poprawiać komfort życia oraz ułatwiać wykonywanie codziennych czynności, które dla wielu osób wciąż bywają dużym wyzwaniem. Rozwój tego typu technologii sprawia, że w przyszłości przestrzeń cyfrowa i publiczna może stać się jeszcze bardziej dostępna i przyjazna dla wszystkich użytkowników.

Autor: Katarzyna Kaźmierczak, Redaktor WERBEO