21 październik 2026

Mniej pieniędzy na asystencję osobistą to mniej niezależności, ostrzega KRK

Za decyzjami o budżetach asystencji osobistej i opieki wytchnieniowej stoją konkretni ludzie – ich samodzielność, codzienne plany i możliwość odpoczynku od opieki nad bliskimi. Tymczasem środków na asystencję ma być mniej, a sposób podejmowania decyzji budzi sprzeciw Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych.

Spór o program asystencji osobistej dla organizacji pozarządowych

Bezpośrednim tłem uchwały było zamieszanie wokół realizacji programu asystencji osobistej w 2027 roku. W poprzednich latach Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ogłaszało równocześnie dwa odrębne programy: dla samorządów oraz dla organizacji pozarządowych.
Na początku września 2026 roku pojawiło się ogłoszenie o naborze do programu dla samorządów. Jednocześnie wiceminister Monika Sikora, pełniąca funkcję pełnomocniczki rządu do spraw osób niepełnosprawnych, zapowiedziała w mediach, że programu dla organizacji pozarządowych nie będzie. Sprzeciw strony społecznej doprowadził do zmiany decyzji i uruchomienia również tej ścieżki wsparcia.
W § 3 uchwały Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych odnotowuje się ogłoszenie konkursu dla NGO i wskazuje, że pozwala ono zachować ważną możliwość świadczenia usług asystencji. Zastrzega jednak, że uruchomienie programu nie stanowi wystarczającej odpowiedzi na problemy dotyczące dostępności usług, stabilności finansowania oraz dialogu ze środowiskiem osób z niepełnosprawnościami.

Informowanie o gotowych decyzjach nie wystarcza

Najważniejszy zarzut Rady dotyczy momentu, w którym strona społeczna zostaje włączona w rozmowy. KRK podkreśla, że decyzje wpływające na możliwość prowadzenia niezależnego życia wymagają konsultacji jeszcze przed ich podjęciem.
„Samo przekazywanie informacji o decyzjach już podjętych nie może być uznane za wystarczający standard dialogu” – czytamy w § 1 uchwały.
Dalej Rada staje na stanowisku, że osoby z niepełnosprawnościami, reprezentujące je organizacje oraz sama KRK powinny mieć możliwość zgłaszania uwag do planowanych budżetów, zasad realizacji, harmonogramów i przyszłości programów. Konsultacje powinny odbywać się na takim etapie, na którym stanowisko uczestników może jeszcze wpłynąć na ostateczne rozwiązania.

Jest to szczególnie istotne przy usługach, od których zależy codzienne funkcjonowanie ich odbiorców. Zbyt późna informacja o zmianach utrudnia planowanie wsparcia zarówno osobom korzystającym z pomocy, jak i podmiotom, które ją organizują.

KRK oczekuje stałych konsultacji i wieloletniego planu

W § 2 uchwały rada określa, jak powinien wyglądać mechanizm konsultowania programów finansowanych z Funduszu Solidarnościowego. Oczekuje informacji o kolejnych edycjach z odpowiednim wyprzedzeniem, konsultowania istotnych zmian w zasadach realizacji oraz przedstawiania planowanych budżetów wraz z uzasadnieniem zmian ich wysokości.

Ważnym postulatem jest również pokazanie wieloletniej perspektywy funkcjonowania asystencji osobistej i opieki wytchnieniowej. Pozwoliłoby to ocenić, w jakim kierunku mają rozwijać się te usługi i na jakie finansowanie można liczyć w kolejnych latach.
Rada chce zatem stałego, przewidywalnego procesu współpracy. W § 6 zwraca się do ministra rodziny i pełnomocniczki rządu do spraw osób niepełnosprawnych o wypracowanie tego mechanizmu wspólnie z KRK.

Mniej pieniędzy – większe potrzeby

Uchwała rozróżnia sytuację programu dla organizacji pozarządowych i łączne finansowanie obu ścieżek asystencji. Budżet programu dla NGO na 2027 rok wynosi 320 mln zł. Jak wskazuje rada, jest to taka sama nominalna kwota jak ostateczny budżet tej edycji w 2026 roku.
Utrzymanie kwoty nie oznacza jednak utrzymania tej samej skali pomocy. Przy wzroście kosztów świadczenia usług może prowadzić do ograniczenia liczby finansowanych godzin albo liczby osób objętych wsparciem.

Jednocześnie, według danych przywołanych przez KRK, łączny budżet programów dla samorządów i NGO ma zmniejszyć się z około 1,4 mld zł w 2026 roku do około 1,2 mld zł w 2027 roku. To spadek o około 200 mln zł, czyli około 14,3 proc.
 „W tej sytuacji samo ogłoszenie kolejnej edycji programu nie daje podstaw do uznania, że problem dostępności usług asystencji osobistej został rozwiązany” – podkreśla KRK w § 3.

Rada oczekuje przedstawienia założeń finansowania programu dla NGO w kolejnych latach oraz odniesienia planowanych kwot do rzeczywistego zapotrzebowania i wzrostu kosztów. Budżety mają uwzględniać także potrzebę zwiększania dostępności asystencji.

Organizacje pozarządowe uzupełniają wsparcie samorządów

W § 4 rada wyjaśnia, dlaczego zachowanie programu dla trzeciego sektora jest istotne. Organizacje pozarządowe uzupełniają ofertę samorządów przede wszystkim tam, gdzie jednostki samorządu terytorialnego nie realizują usług asystencji osobistej.
Ich rola jest ważna również w dużych i średnich miastach. Liczba mieszkańców potrzebujących pomocy może tam istotnie przekraczać możliwości wynikające z limitów finansowania programu samorządowego.

KRK wskazuje więc, że finansowanie asystencji realizowanej przez NGO powinno odpowiadać faktycznym potrzebom oraz uwzględniać rosnące koszty usług. Samo istnienie programu samorządowego nie przesądza o tym, że wszyscy potrzebujący otrzymają odpowiednie wsparcie.

Opieka wytchnieniowa potrzebuje pilnego harmonogramu

Kolejną kwestią podjętą przez KRK jest opieka wytchnieniowa. Według stanu opisanego w uchwale nadal nierozstrzygnięta pozostawała kwestia realizacji w 2027 roku programu opieki wytchnieniowej przez organizacje pozarządowe.

KRK przywołuje informacje przekazane podczas posiedzenia sejmowej Komisji Polityki Senioralnej 16 września 2026 roku. Wynikało z nich, że budżet programu opieki wytchnieniowej na 2027 rok ma wynosić 74 mln zł, czyli o ponad 200 mln zł mniej niż w 2026 roku.
Rada domaga się informacji o planach realizacji programu dla NGO, terminie ogłoszenia konkursu i powodach zmniejszenia budżetu. Przypomina, że w uchwale nr 14/2026, przyjętej w ramach konsultacji programu na 2027 rok, wnioskowała o zwiększenie środków.
W § 5 wskazuje, że brak odpowiednio wczesnych informacji powoduje niepewność po stronie odbiorców wsparcia i organizacji odpowiedzialnych za ciągłość usług. Dlatego Rada żąda pilnego przedstawienia harmonogramu oraz ogłoszenia konkursu z wyprzedzeniem pozwalającym tę ciągłość zachować.

Konkursy muszą być częścią długofalowej polityki

W końcowej części uchwały KRK podkreśla, że konkursy są konieczne dla zachowania ciągłości usług, ale nie zastępują długofalowej polityki, odpowiedniego finansowania i rzeczywistego dialogu społecznego.
Rada oczekuje, aby dalsze decyzje dotyczące usług kluczowych dla niezależnego życia zapadały: „w sposób transparentny, przewidywalny i z rzeczywistym udziałem osób, których dotyczą”.