23 czerwiec 2026

Ustawa o asystencji osobistej znów się oddala. Projekt wraca do podkomisji

Rządowy projekt ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami miał stworzyć stały, powszechny i finansowany system wsparcia, zamiast dotychczasowych rocznych programów zależnych od konkursów i lokalnych możliwości. Choć dokument przeszedł długą ścieżkę rządową i trafił do Sejmu jako jedna z najważniejszych reform społecznych ostatnich lat, jego uchwalenie znów się opóźni. Komisja Polityki Społecznej i Rodziny zdecydowała, że projekt wróci do podkomisji nadzwyczajnej, która ma zająć się kolejnym pakietem poprawek.

Od doraźnej pomocy do prawa do niezależnego życia

Najważniejsza zmiana polega na odejściu od modelu projektowego. Do tej pory asystencja była realizowana głównie w ramach czasowych programów, zależnych od naborów, decyzji samorządów i dostępnych środków. W praktyce oznaczało to, że w jednym miejscu wsparcie było dostępne, a w innym nie; w jednym roku osoba z niepełnosprawnością mogła mieć asystenta, a w kolejnym traciła pewność kontynuacji usługi.

Zgodnie z zapewnieniami projekt rządowy ma to zmienić. Asystencja osobista miałaby stać się elementem systemu, a nie dodatkiem zależnym od lokalnego konkursu. Państwo deklaruje, że celem jest umożliwienie osobom z niepełnosprawnościami bardziej niezależnego życia oraz odciążenie rodzin i opiekunów, którzy często przejmują całodobową odpowiedzialność za wsparcie bliskich.

Niekończąca się historia projektu

W Sejmie projekt spotkał się z innymi propozycjami dotyczącymi asystencji osobistej, w tym z projektem prezydenckim i poselskim. Jednak projekt rządowy jest traktowany jako wiodący i na nim opiera się zasadnicza dyskusja o tym, jak ma wyglądać przyszły system: kto będzie mógł dostać wsparcie, ile godzin asystencji będzie przysługiwać, jak oceniane będą potrzeby i kto zapłaci za organizację usługi.

Po co komu asystencja osobista?

Rząd zapowiada, że docelowo ze wsparcia mogłoby skorzystać około 100 tys. osób. Projekt przewiduje także znaczący wymiar godzinowy usługi, większy niż w obecnych programach. To dlatego ustawa jest oceniana jako kosztowna, ale jednocześnie przedstawiana jako inwestycja: w aktywność osób z niepełnosprawnościami, w możliwość pracy ich bliskich i w mniejsze ryzyko instytucjonalizacji.

Sejmowe prace ugrzęzły w poprawkach

Mimo politycznych deklaracji, że ustawa jest potrzebna, jej droga przez Sejm okazała się powolna. Podkomisja nadzwyczajna przez wiele miesięcy analizowała projekt artykuł po artykule. W toku prac pojawiały się poprawki legislacyjne, redakcyjne i merytoryczne. Część z nich dotyczyła doprecyzowania przepisów, część – zasad finansowania, organizacji usług, roli powiatów, systemu elektronicznego czy procedury wyboru asystenta.
Po zakończeniu etapu podkomisji projekt wrócił do Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. Przyjęcie sprawozdania komisji otworzyłoby drogę do drugiego czytania na posiedzeniu plenarnym Sejmu, a następnie do dalszego procedowania. Tak się jednak nie stało.

Podczas posiedzenia 18 czerwca 2026 r. posłowie zdecydowali, że projekt ponownie trafi do podkomisji. Powodem są nowe poprawki, które wymagają dodatkowego rozpatrzenia. W praktyce oznacza to kolejne przesunięcie prac nad ustawą, na którą środowisko osób z niepełnosprawnościami czeka od lat.

Spór nie dotyczy celu, lecz sposobu wdrożenia

Zapewne nie jedna osoba z niepełnosprawnością oraz jej najbliżsi zachodzą w głowę: o co chodzi politykom? Oficjalnie w debacie rzadko kwestionuje się samą potrzebę asystencji osobistej. Spór koncentruje się raczej na tym, jak ją zorganizować, aby prawo zapisane w ustawie rzeczywiście zadziałało.

Samorządy obawiają się kosztów i nowych obowiązków organizacyjnych. Organizacje społeczne zwracają uwagę na potrzebę realnego wyboru asystenta i elastyczności. Osoby z niepełnosprawnościami oraz ich rodziny podkreślają, że system nie może być zbyt skomplikowany, cyfrowo wykluczający ani nadmiernie biurokratyczny. Legislatorzy wskazują natomiast na konieczność dopracowania przepisów tak, aby były jasne i możliwe do stosowania.

Każda z tych uwag ma znaczenie, ale każda kolejna runda poprawek wydłuża czas oczekiwania. To szczególnie dotkliwe, bo projekt nie dotyczy abstrakcyjnej reformy administracyjnej, lecz codziennego życia: wyjścia z domu, dojazdu do pracy, wizyty u lekarza, udziału w edukacji czy możliwości odpoczynku dla rodziców i opiekunów.

Powrót do punktu wyjścia

Największe ryzyko polega na tym, że opóźnienia najbardziej uderzą w osoby z niepełnosprawnościami, osłabiając ich zaufanie do reformy. Asystencja osobista miała być symbolem zmiany podejścia państwa: od doraźnej pomocy do prawa do niezależnego życia. Tymczasem projekt, który miał zapewnić stabilność, sam stał się przykładem legislacyjnej niepewności.