09 październik 2026

Gdy opiekun zaczyna pracować, a urząd żąda zwrotu pieniędzy

Zmiana przepisów nie zakończyła sporów o to, czy opiekun pobierający świadczenie pielęgnacyjne mógł pracować. Gdy urząd żąda zwrotu wypłaconych pieniędzy, znaczenie ma nie tylko data podjęcia pracy, ale też to, na jakich zasadach przyznano świadczenie. Sprawa, która trafiła do sądu, pokazuje, jak wiele może zależeć od tej różnicy.

Świadczenie pielęgnacyjne „na starych zasadach”

Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na tzw. starych zasadach, oznacza świadczenie, do którego prawo powstało według przepisów obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Jednym z warunków jego otrzymywania było niepodejmowanie pracy zarobkowej albo rezygnacja z niej w celu sprawowania opieki nad osobą z niepełnosprawnością.
Od 1 stycznia 2024 r. obowiązują nowe zasady, które pozwalają łączyć świadczenie pielęgnacyjne z pracą. Osoby zachowujące prawo do świadczenia według wcześniejszych przepisów znalazły się jednak w innej sytuacji: w ich sprawach nadal stosowano dotychczasowe regulacje.

Praca przed przejściem na nowe zasady

Od stycznia 2024 r. opiekunowie mogą łączyć pracę ze świadczeniem pielęgnacyjnym. Ojciec dziecka z niepełnosprawnością postanowił skorzystać z tej możliwości i rozpoczął działalność gospodarczą. Wystąpił też o świadczenie na nowych zasadach. Przyznano mu je jednak dopiero od 1 kwietnia. Przez trzy pierwsze miesiące roku nadal pobierał świadczenie przyznane według starych przepisów.
To właśnie te trzy miesiące stały się osią sporu. Prezydent miasta uznał, że skoro ojciec prowadził już firmę, powinien oddać, wraz z odsetkami, świadczenie wypłacone od stycznia do marca 2024 r. Mężczyzna się odwołał, ale Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję. Sprawa trafiła więc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

Wyrok, który zmienił spojrzenie na zakaz pracy

Gdy WSA rozpatrywał skargę, znaczenie miał już wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 25 marca 2026 r. (sygn. SK 18/22). TK uznał, że dawny przepis był niezgodny z konstytucją w zakresie, w jakim wymagał od opiekuna niepodejmowania pracy lub rezygnacji z niej, by mógł otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne.
W ocenie WSA samo rozpoczęcie działalności gospodarczej nie dawało zatem podstaw do żądania zwrotu świadczenia za styczeń, luty i marzec 2024 r. Sąd uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

A jeśli wyroku nie ma w Dzienniku Ustaw?

Pozostała jeszcze kwestia publikacji: wyroku TK nie ogłoszono w Dzienniku Ustaw. Czy sąd mógł mimo to wziąć go pod uwagę? WSA, powołując się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, odpowiedział twierdząco. Wskazał, że od chwili publicznego ogłoszenia wyroku zakresowego nie można już zakładać, że zakwestionowany nim przepis jest zgodny z konstytucją. Brak publikacji w urzędowym dzienniku nie zamyka więc sądowi drogi do uwzględnienia tego wyroku w konkretnej sprawie.

Wyrok WSA ma znaczenie dla oceny sytuacji opiekunów, którym nakazano zwrot świadczenia pielęgnacyjnego z powodu podjęcia pracy podczas pobierania go na starych zasadach. Nie oznacza automatycznego uchylenia każdej takiej decyzji. Pokazuje jednak, że sam fakt aktywności zawodowej wymaga oceny w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego, także gdy spór dotyczy świadczeń wypłaconych już po zmianie przepisów.

Autor: Monika Łysek, Redaktor Werbeo